Onverdeeld gelukkig waren we ook weer niet: de Haagse Vrije Academie en de jaren 1970


De grote duo manifestatie rond de Haagse Vrije Academie die van 5 juni t/m 25 juli plaatsvindt in zowel Pulchri aan het Voorhout als in de Haagse Kunstkring, verrast door de hoge kwaliteit van wat er wordt getoond - dat allereerst - is daarbij heel divers en brengt ook mij terug in de tijd. Ik liep als twintiger tussen 1975 en 1977 met mijn ziel onder mijn arm. Wist mijn richting niet goed...en vond een periode onderdak bij de Vrije Academie, die met de komst van George Lampe - de partner van de beroemde Vrij Nederland journaliste Bibeb - er zijn ook hierover boeiende memoires te vinden  - Psychopolis ging heten. De 'spelende mens' - in de jaren 1920 al geïntroduceerd door Rudolf Steiner - werd centraal gesteld. 

Basisbeginsel was de opvatting dat in ieder mens de kiem lag voor kunstenaarschap - wie een weg daarin wilde vinden was welkom. Ik hield het achteraf beschouwd veilig, want meldde mij na een kort introductiegesprek bij de afdeling "Textiele werkvormen". De "begeleidster" was Trix Zwartjes - toen drong nauwelijks goed tot mij door dat zij de partner was van de avantgarde filmer Frans Zwartjes. 

Ik begon al snel op grote doeken vrije batikwerken te maken. Daar bekwaamde ik mij dusdanig in, dat ik ook in het keukentje dat bij mijn kamer hoorde een raamwerk installeerde om stof op te spannen. Emmers voor kleurbaden stonden in de douche. Hoewel ik niet heel lang ben gebleven - ik koos na anderhalf jaar definitief voor een andere koers - is de sfeer waarin je zonder directe oordelen werd uitgenodigd je creatieve bron aan te boren mij altijd bij gebleven - en het heeft mij ook wel blijvend beïnvloed. 

Vrije academie - product van de eerste naoorlogse generatie: 1947 - 1968

Wie de Vrije academie wil begrijpen - moet terug naar die eerste naoorlogse jaren. De academie waar alles kon en niets werd vastgelegd is opgericht in 1947 door de beeldend kunstenaar Livinus van de Bundt. Het waren twintigers en dertigers die de Tweede Wereldoorlog achter zich hadden. Die niet terug wilden naar oude vormen. Het was een generatie die wilde openbreken: "Livinus streefde een Bauhaus-achtige structuur na, waarbij de lessen in de vrije kunsten gezien werden als een 'experimenteel laboratorium' ten behoeve van de toegepaste kunsten. Al vroeg in de jaren vijftig kwamen er daarom lesvakken bij als vormgeving, reclame, mode, materiaalkennis, keramiek, monumentale kunsten, experimentele fotografie en film." (Uit: catalogus bij de duo manifestatie, onder redactie van Susan Dorrenboom en Saskia Gras, 2021)

Toen kwam er 'Psychopolis' bij: periode 1968 - 1982

De beeldend kunstenaar George Lampe introduceerde toen hij de leiding overnam het begrip 'Psychopolis'- dat was toen héél modern...wie niet iets deed met introspectie hoorde er niet echt bij. Het ging er om 'jezelf' te vinden...Het was het begin van een hoog individualistische periode - later ook wel hedonistisch - waarbij alles draaide rond leven vanuit expressie en vanuit de gevoelswereld. 

In discussies of posities is men geneigd om te werken met de begrippen 'Links' tegenover 'Rechts' - en daardoor registers polariserend tegenover elkaar te zetten. In de praktijk - zowel vroeger als nu - zijn er onderscheiden subculturen - het palet van 'links' in de jaren 1970 was bijvoorbeeld heel divers binnen een algehele sfeer van burgerlijke restauratie. De meeste 'hippies' (of 'nozems'), groeiden op in een rijtjeshuis waarin hen burgerlijke normen en waarden werden bijgebracht.  Gesprekken zaten meestal muurvast. Zeg maar gerust dat er een verzwegen taboe rustte op praten over alles wat verder ging dan small talk. De generatie die hierin opgroeide wilde dit openbreken.

Maar waren we zo gelukkig? Registers in quotes



De zitkuil...oranje en bruin interieur met veel planten...mandflessen sherry werden binnengesleept - er was een enorme welvaartboost en niet ieder huwelijk bleek bestand tegen de nieuw verworven vrijheden: partnerruil avondjes...De Rutger stichting voor seksualiteit, het begrip BOM moeder... (Bewust Ongehuwd Moeder)... Er kwam dus ook 'burgerlijk links' op - met een voyeuristisch tintje


Er werd enorm gerookt...in die jaren is een hele rookgeneratie ontstaan. Mede door de introductie van de pakjes shag...'sjekkies rollen' ... kamers stonden blauw van de rookdampen...je was een outcast als je niet rookte

"Die of die is geflipt"...was regelmatig in de wandelgangen te horen. Over grenzen gaan gaf status

Heel mager zijn was in de mode - een spijkerbroek werd steevast één maat te klein gekocht. Plat liggend op de grond werd de broek aangetrokken, anders ging de rits niet dicht. 

Niet iedereen redde het in die jaren. Blijvende schade door cannabis gebruik...kwam voor. Depressies door over grenzen gaan...kwam voor. Maar daar tussendoor ging het leven ook een gewone gang. De vaders gingen naar hun werk, de moeders zorgden voor de kinderen.

De jaren 1970 hebben veel gebracht waar we nu nog de vruchten van plukken: vrouwenemancipatie - toegankelijkheid van hoger onderwijs - ook voor vrouwen - de notie dat niet alles altijd op eenzelfde manier hoeft - een nieuw soort oudere voor wie de Prominent stoel wat verder weg ligt...

Waar niet altijd aan wordt gedacht is dat het ook een tijd was waarin niet alleen grenzen werden verkend binnen een algehele naoorlogse antiautoritaire tendens, maar ook werden overschreden. Ik vind het bijvoorbeeld nog steeds schokkend te bedenken dat in de periode waarin ik door Den Haag fietste, onderweg naar de Vrije Academie waar ik mijn ontplooiïngskansen wilde vergroten, op steenworp afstand in de Haagse Stevinstraat door leden van de Rote Armee Fraktion de werkgeversvoorzitter Hanns Martin Schleyer werd vastgehouden. Dat het ernst was blijkt uit de afloop: op 19 oktober 1977 werd hij bij de Belgisch-Franse grens door zijn ontvoerders in koelen bloede om het leven gebracht. 

Er moet toen ook in het Haagse draagvlak zijn geweest voor de RAF - het gevoel langs de geschiedenis te zijn gescheerd kan mij dus óók bekruipen...en misschien meerderen met mij die deze tijd bewust meemaakten....