Doorgaan naar hoofdcontent

Thomas Mann en Klaus over Max Beckmann: Duits expressionisme in het Larense Singer museum

Max Beckmann zelfportret 1922

Door een uitwisseling met museum Ostwall in Dortmund werd voor het Singer museum in Laren een indrukwekkende expositie mogelijk van topstukken uit de periode van het Duitse expressionisme. Uit afkeer door een nieuwe generatie in de periode van het fin de siècle van traditionele atelier- en academiekunst ontstond er een brede, internationale stroming waarin kunst werd gepropageerd die kon beantwoorden aan de ontwikkelingen in de nieuwe tijd. Gevoel moest onderwerp worden van kunst en ook moest de kunstenaar naar buiten, naar stad, land en veld teneinde indrukken vast te leggen. Het was een van de meest boeiende en vruchtbare periodes in de 20e eeuwse kunstgeschiedenis, die ook doorklonk in literatuur.



In München en Berlijn verenigden de modernen zich onder namen als Der Blaue Reiter en Die Brücke. Kandinsky, Franz Marc, Von Jawlensky, Kirchner en Emil Nolde  zijn namen die nu nog doorklinken. Tot 28 augustus zijn in een aantal zalen vele topstukken te bewonderen.

Lovis Corinth - Oostzee 1902

Christian Rohlfs - Clownsgesprek, 1912

Karl Schmidt-Rottluff - Dubbelportret S. en L. 1917

Max Pechstein - Smeltende sneeuw 1922

Emil Nolde - Zee in de herfst - ca.1910

Bijzonder hiertussen: Jacoba van Heemskerck, lid 'Der Sturm' avantgarde beweging - Bild nr.86

August Macke - Grote dierentuin, 1913


Een bijzondere plaats in de expositie wordt ingenomen door werk van Max Beckmann (1884-1950). In het werk van Beckmann komt de geschiedenis van Duitsland samen, want ook zijn werk werd in de nazi-periode 'entartet' verklaard. Hij vluchtte net als Klaus Mann en vele andere beeldend kunstenaars, schrijvers, journalisten en musici noodgedwongen na januari '33 de grens over. Tussen 1936 en 1947 woonde en werkte hij grotendeels in Amsterdam. Klaus Mann, die vanaf maart '33 veel in Amsterdam verbleef, ontmoette hem daar. Op 10 september '36 noteerde hij in zijn dagboek dat hij Beckmann ontmoette. Hij vond hem een "zeer begaafd, maar geen sympathiek mens". (bron: Klaus Mann, Tagebücher 1936-1937, edition Spangenberg 1990, p.72)

Max Beckmann - Theaterfoyer 1922

Max Beckmann - De bedelaars, 1922


Max Beckmann - namiddag 1946

Max Beckmann - zelfportret 1947
Thomas Mann ontmoette Beckmann en zijn echtgenote Mathilde eind augustus begin september 1947 op het schip de Westerdam van de Holland-Amerikalijn. Thomas Mann en Katia verbleven die zomer voor het eerst na de Tweede Wereldoorlog weer in Huis ter Duin in Noordwijk - na een kort verblijf in Zürich voor zaken. Op 11 augustus '47 arriveerden ze in Amsterdam en op 30 augustus stapten ze in de Rotterdamse haven op de Westerdam, dit net als het echtpaar Beckmann, dat van plan was om zich in Amerika te vestigen. De reis duurde negen dagen. Op 8 september kwam het schip aan in de haven van New York. Zoals dat gaat tijdens een lange zeereis onderhoudt men zich met elkaar. In zijn dagboek noteert Thomas Mann dat hij en Beckmann elkaar op het schip regelmatig troffen. Er waren uiteraard dwarsverbanden en gemeenschappelijke kennissen. Nieuwtjes zullen zijn uitgewisseld. (bron: Thomas Mann, Tagebücher 1946-1948, Fischer Verlag, 1989) Thomas Mann laat zich niet ongunstig uit over Beckmann, maar uit de aantekeningen valt ook niet op te maken dat hij het contact verder wilde uitdiepen...

George Grosz - Dooiweer, ca. 1920

Otto Dix, Belgisch bordeel, 1923


Käthe Kollwitz, Weeklacht...1938




Een boeiende expositie die als het ware panoramisch kan doorwerken doordat er met de geschiedenis van het Duitse expressionisme een belangrijk stuk 20e eeuwe cultuurgeschiedenis is vastgelegd. De grote voorlopers werden de grondleggers van de hedendaagse moderne kunst.






Populaire posts van deze blog

Bijzondere ontmoetingen in Berlijn

Berlijn: 18 november herdenkingen 110e geboortejaar Klaus Mann door Klaus Mann Initiative Berlin 






De 18e november begon met een theatervoorstelling op basis van 'Der Wendepunkt' - The turning point - de autobiografie van Klaus Mann uit 1942. Na de voorstelling nam ik deel aan een nagesprek met de auteur/regisseuse Maria Trautmann, de acteur en musicus, de vice-voorzitter van het Klaus Mann genootschap en het publiek.






(foto's: Frank Träger)






Naast alle evenementen werd er in het homomuseum in Berlijn een grote en veelzijdige expositie ingericht met o.m. bijzonder fotomateriaal en zeldzame, antiquarische boekomslagen.








In Potsdam - Babelsberg was er een ontmoeting met dr. Fredric Kroll, de nestor van Klaus Mann initiative Berlin e.V. Op de foto de voorzitter Frank Träger en twee andere leden van het genootschap.



v.l.n.r: Michael Müller-Scheffler - literatuurminnend lid - Frank Träger - voorzitter Klaus Mann Initiative - de auteur Steffen Marciniak - dr. Fredric Kroll. (foto: …

Rumoer in de stad - de tachtigers - Breitner, Israëls, Willem Witsen, de Veth, en.... Willem de Zwart

Verrast door de grote overzichtsexpositie van de tachtigers - met veel werk van Willem de Zwart (1862-1931)

Willem de Zwart was de broer van mijn overgrootmoeder van moeders kant - het was een grote Haagse familie. Twee broers werden kunstschilder - Willem en Pieter. Willem de Zwart valt onder het rijtje kunstschilders van de zogenoemde "Haagse school" - een stroming die zich kenmerkt door nieuw élan, doordat de kunstenaars erop uittrokken en het academische van zich af wilden schudden.

De expositie in het Haags gemeentemuseum legt de nadruk op de overgang van landschapschilderijen naar het schilderen van taferelen in de grote stad - in navolging van nieuwe kunststromingen in heel Europa. Breitner fotografeerde uitgebreid - een nieuw medium - en rond het fin de siècle groeiden steden uit tot ware metropolen. Er ontstond een behoefte om dit vast te leggen.


























Uit het archief: de andere broer Pieter de Zwart

Het leeftijdsverschil tussen Willem en Pieter de Zwart (1880-1967) was a…

Max Liebermann - Berlijn - Noordwijk en Leiden: de Pringsheims en Lenbach

Schilderijen van boven naar beneden: Terras in Leiden, 1900 (vermoedelijk Leidse Hout), Restaurant 'De oude Vink' in Leiden, 1905 - (bij het toenmalige buiten De Vink) - foto van Scheveningen begin 20e eeuw - een inspiratiebron voor Liebermann - Stevenshofje Leiden 1889 - Duinen tijdens een storm bij Noordwijk aan zee Fascinerend hoe tijdslagen elkaar raken - momenteel is er in het Haagse Gemeentemuseum een grote overzichtsexpositie te bewonderen van Max Liebermann - 1847-1935. Hij werkte in verschillende stijlen en dat is in de expositie goed zichtbaar - van naturalisme naar meer realisme en dan weer impressionistisch - hij lijkt gevoelig te zijn geweest voor mode en toch ook steeds, al naar gelang een beeld op zijn netvlies, een eigen weg gekozen te hebben. Dat maakt het interessant.

Meteen gezocht in de dagboeken van Hedwig Pringsheim, de schoonmoeder van Thomas Mann. Liebermann leerde in 1879 in Venetië Franz von Lenbach uit München kennen. Lenbach was de overbuurman en p…

Gestolde tijd en real time - Picasso en González

Op de bijzondere expositie in het Haags Gemeentemuseum over de samenwerking tussen 1928 en 1932 van Picasso met Julio González, (1876-1942), hangt een foto van Picasso, die naast een ontwerp van een metaalsculptuur staat.  Het is eind jaren '20 en de carrière van de metaalbewerker González neemt mede onder invloed van Picasso een vlucht: hij ontwikkelt zich tot een avantgarde kunstenaar.

De sculptuur staat er ook in het echt, waardoor er een bijzonder effect ontstaat. Wij kijken in real time naar de sculptuur, we kunnen hem zelfs aanraken als we dat zouden mogen...tezelfdertijd is de sculptuur op de foto naast Picasso vastgelegd in de tijd...

Uit Parijs zijn voor deze expositie zo'n 20 bijzondere werken van Picasso gehaald... doen! Heel bijzonder! Tot en met 2 april.









2016: het jaar met de eindeloze nazomer....een terugblik

Het jaar begon met een geweldig mooi schrijversfestival in Noordwijk waar ik een bijdrage in leverde: op een aantal historische locaties lazen schrijvers voor uit hun werk.


V.l.n.r. op de foto: Onno Blom, Jean Pierre Geelen, de wethouder cultuur van Noordwijk, Dorine Holman, de drijvende kracht achter het festival, de medewerkster van 'cultuurcafé Noordwijk', Kester Freriks, Elsbeth Etty, Jeroen Koch, Marjolein van Heemstra.





'Was ich noch zu sagen hätte' was het thema van de boekenweek in maart. In de Leidse bibliotheek sprak ik over de vaderrol van Thomas Mann.




Leiden vanaf het water...



Onthulling gevelsteen op een mooie zomerdag op de Leidse Hogewoerd van de oprichter van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde.




Een zomer ook waarin ik afscheid moest nemen van een dierbare vriendin: Teja Dichjans





Was ik in Spaarndam bij de expositie van tekeningen van Mathilde Renes, die haar leven bijhoudt in getekende dagboeken.



... En hield het niet op met nazomeren... strand…