Doorgaan naar hoofdcontent

Lotte in Weimar van Thomas Mann: gebaseerd op de twee Charlottes van Goethe?


Was ik in het Goethe-museum in Düsseldorf, waar ik een vitrine bewonderde met onder meer twee silhouetten van Charlotte von Stein, (1743-1827), en Goethe, (1749-1832). Charlotte, geb. von Schardt en gehuwd met Von Stein, was hofdame aan het hertogelijke hof van Weimar. In die hoedanigheid - zelf was ze van lagere adel - onderhield ze een persoonlijke vriendschap met hertogin von Hessen-Darmstadt. Goethe, als staatsman maar ook als wetenschapper, toneelschrijver, filosoof, dichter, romanschrijver en natuurvorser in Weimar nauw verbonden aan het hof aldaar, raakte diep van deze Charlotte onder de indruk. De twee leerden elkaar in 1775 kennen. Charlotte was toen 32 en moeder van een aardige schare kinderen, Goethe was 26.


Men kan rustig stellen dat de twee een geheime verhouding begonnen. En opnieuw was dit voor Goethe een onmogelijke, onbereikbare liefde, want Charlotte was immers getrouwd. Drie jaar daarvoor beleefde Goethe een andere onmogelijke liefde: die voor Charlotte Buff-Kestner. Ze was negentien en verloofd. In de achttiende eeuw was het verbreken van een verloving not done - het stond gelijk aan echtbreuk. De wanhoop vanwege deze onmogelijke liefde - volgens de overlevering waren er heftige scènes tussen Charlotte Buff en Goethe, met als uitkomst dat Goethe zich terughoudender moest opstellen - leidde tot de bestseller Die Leiden des jungen Werthers, waarvan de eerste druk in 1774 verscheen.


Een briefje van Goethe aan Charlotte von Stein


Er waren dus twee Charlottes belangrijk geweest in het leven van Goethe en allebei gingen ze de geschiedenis in als zijn grote liefdes. Boeiend is nu dat er in 1816 in Weimar een ontmoeting is geweest tussen Charlotte Buff-Kestner en Goethe. Charlotte Kestner was 63 en al 16 jaar weduwe, moeder van acht zonen en vier dochters. Goethe was 67, hoogbejaard voor begrippen in die tijd. Ze moet een flauwe afschaduwing zijn geweest van de muze die ze ooit voor Goethe was...(bronnen o.m. Wikipedia/Fembio)

Ruim een eeuw later liet Thomas Mann zich inspireren door de liefde tussen Charlotte Buff-Kestner en Goethe. In 1939 verscheen van hem Lotte in Weimar en het verhaal draait rond de latere ontmoeting in 1816, als Charlotte, een drieënzestigjarige weduwe op leeftijd, in Weimar arriveert. Ze is beroemder vanwege de rol die ze toebedeeld kreeg in de Werther, dan om haarzelf of haar vriendschap met Goethe, die overigens nog maar flauwtjes in haar is geïnteresseerd.


 

(Afbeelding boven: eerste druk van Lotte in Weimar bij Fischer Verlag, toen in Stockholm gevestigd. Afbeelding daaronder naar de nieuwe vertaling uit 2016 door Frank Schuitemaker, op basis van die van Tinke Davids)

Thomas Mann, die 64 jaar oud was toen zijn Lotte in Weimar verscheen, was ongetwijfeld geïnteresseerd in de vraag wat tijd doet met een mens: daar waar ooit hartstochten hoog opvlamden en zelfs konden leiden tot zelfmoord - deed de tijd alle emoties verflauwen. Maar ook moet Thomas Mann geweten hebben van de twee Charlottes in het leven van Goethe. En misschien maakte hij van deze twee één personage, waarbij hij zich afvroeg of de Charlottes van Goethe zijn hartstocht nog wel zouden hebben gewekt als ze wél bereikbaar waren geweest, als hij met andere woorden met een van de twee had kunnen trouwen. En zo maakte hij de cirkel rond van het thema in Die Leiden des jungen Werthers...


Er werd zelfs speciaal servies gemaakt, geïnspireerd op het beroemde boek van Goethe...


Portret van Goethe uit 1828 door Joseph Karl Stieler



  Goethe museum in Düsseldorf

Populaire posts van deze blog

Mooie herfst - highlights: Haagse Bos, Eline Vere, Bühne en meer...

Dit jaar levert de herfst schitterende plaatjes op, zoals boven, in het Haagse Bos. Onontkoombaar meteen: Haagse sferen, de verwevenheid van de geschiedenis van de stad met dit bos...en dan kom je ook weer even uit op Couperus: Eline Vere, zijn debuutroman uit 1898. In Den Haag is melancholie nooit ver weg... zoals wandelend op het statige Voorhout...




Terug naar hedendaagse sferen was op 29 oktober de druk bezochte en zeer geanimeerde presentatie van het najaarsnummer van Bühne, het literair-culturele tijdschrift van Aspekt. Auteursoptredens, alles gepresenteerd door Bert van Galen, bekend van AmsterdamFM. In dit zevende Bühne-nummer een essay van mijn hand, nog over de RAF. 



Selfie van de Bühne-auteurs tussen publiek door Janice Deul, (uiterst links op de foto), fashionactiviste, co-auteur van 'The little black hair book' - pleidooi voor krul en kroes - ze kwam met een inspirerende bijdrage over een Selfie als bindende factor van betekenis in de huidige tijd.


(Haagse Bos 189…

Boekenweek: bij AmsterdamFM

Peter de Rijk (l) en Bert van Galen (r) verdiept in de boeken



                                             Met beeldend kunstenares Batya van Brakel (r) over kleur 




Een zondag in zuid - het maakbare paradijs en ode aan de wereld van de verbeelding

Bert van Galen - bekend van AmsterdamFM - is gespreksleider van een maandelijkse reeks 'Zondag in zuid.' Het ging over de woonadressen van Klaus Mann in zijn Amsterdamse periode - tussen oktober '33 en de herfst '38 - over de vrienden die hij maakte en over de boeken die hij schreef, waaronder de beroemd geworden roman Mephisto - en over zijn dood in Cannes.
      Minka van Stoutenburg                            
Er was een geanimeerd nagesprek met onder meer Mathilde Renes, op de foto naast Bert van Galen



Mathilde Renes maakte een impressie 

over Mathilde Renes op haar site - www.mathilderenes.com

Een maakbaar Paradijs - wenselijk of onmogelijk?

Over de veerkracht van Utopia ging het een dag eerder in het academiegebouw Leiden, georganiseerd door de MNL - Maatschappij der Nederlandse Letterkunde. De schrijvers Joris van Casteren en Auke Hulst spraken over het maakbare paradijs in Slaap zacht Johnny Idaho (Auke Hulst) en Lelystad (Van Casteren). Schrijver/filosoof Frank Al…

Omdat ik in de wereld loop... herdenking en een brug tussen heden en verleden

'Omdat ik in de wereld loop,
zeg ik: waarom, waarom?
Een handvol rijst, een handvol hoop.
Meer niet. Daar gaat het om'.

Dit is de eerste strofe van een gedicht van de kinderboeken- toneelschrijfster en activiste voor mensenrechten Mies Bouhuys, (1927-2008), aan wie een mooi boek is gewijd, een uitgave van Stichting in den Vreemde, met tekst van Karin Snoep. Ik kende de stichting niet, maar kwam een bestuurslid tegen op een bijzondere, en stemmingsvolle herdenking van Ed Hoornik (1910 - 1970), met wie Bouhuys vanaf 1957 getrouwd was. Ik kreeg het boek mee en beloofde het door te geven.


Op de geboortedag van Ed Hoornik, 9 maart, werd in het Haagse Literatuurmuseum de jaarlijkse Dachaulezing gehouden, georganiseerd i.s.m. Het Nederlands Dachau Comité. De journalist, schrijver en dichter Hoornik zat in de oorlogsjaren tussen mei '44 en 29 april '45 in concentratiekamp Dachau vanwege "subversieve activiteiten". Het tekende zijn leven en werk in de latere jaren.

D…

Thomas Mann in Noordwijk aan zee

Drie zomers verbleven Thomas Mann en Katia in Noordwijk aan zee, in 1939, in 1947 - toen hij voor het eerst weer in Europa was - en in 1955, de zomer kort voor zijn overlijden op 12 augustus van dat jaar. Wie rondloopt op die plek: Grand hotel Huis ter Duin, waar een suite werd gereserveerd - aan "een kamer" deed Thomas Mann niet...begrijpt wat hem beviel in Noordwijk aan de Noordzeekust. 

Het landschap in de omgeving van  het Noord-Duitse Lübeck en vooral het nabijgelegen Travemünde aan de Oostzee, ademen in het klimaat en in de villabouw in het duingebied dezelfde sfeer. Huis ter Duin herinnerde hem vermoedelijk sterk aan het Kurhaus in Travemünde. Wie bovendien Thomas Mann wil leren kennen, moet naar de zee.













Speciaal zitje en aparte trap vanaf Huis ter Duin




De mondaine badplaats Noordwijk in de periode van Thomas Mann