Doorgaan naar hoofdcontent

Lotte in Weimar van Thomas Mann: gebaseerd op de twee Charlottes van Goethe?


Was ik in het Goethe-museum in Düsseldorf, waar ik een vitrine bewonderde met onder meer twee silhouetten van Charlotte von Stein, (1743-1827), en Goethe, (1749-1832). Charlotte, geb. von Schardt en gehuwd met Von Stein, was hofdame aan het hertogelijke hof van Weimar. In die hoedanigheid - zelf was ze van lagere adel - onderhield ze een persoonlijke vriendschap met hertogin von Hessen-Darmstadt. Goethe, als staatsman maar ook als wetenschapper, toneelschrijver, filosoof, dichter, romanschrijver en natuurvorser in Weimar nauw verbonden aan het hof aldaar, raakte diep van deze Charlotte onder de indruk. De twee leerden elkaar in 1775 kennen. Charlotte was toen 32 en moeder van een aardige schare kinderen, Goethe was 26.


Men kan rustig stellen dat de twee een geheime verhouding begonnen. En opnieuw was dit voor Goethe een onmogelijke, onbereikbare liefde, want Charlotte was immers getrouwd. Drie jaar daarvoor beleefde Goethe een andere onmogelijke liefde: die voor Charlotte Buff-Kestner. Ze was negentien en verloofd. In de achttiende eeuw was het verbreken van een verloving not done - het stond gelijk aan echtbreuk. De wanhoop vanwege deze onmogelijke liefde - volgens de overlevering waren er heftige scènes tussen Charlotte Buff en Goethe, met als uitkomst dat Goethe zich terughoudender moest opstellen - leidde tot de bestseller Die Leiden des jungen Werthers, waarvan de eerste druk in 1774 verscheen.


Een briefje van Goethe aan Charlotte von Stein


Er waren dus twee Charlottes belangrijk geweest in het leven van Goethe en allebei gingen ze de geschiedenis in als zijn grote liefdes. Boeiend is nu dat er in 1816 in Weimar een ontmoeting is geweest tussen Charlotte Buff-Kestner en Goethe. Charlotte Kestner was 63 en al 16 jaar weduwe, moeder van acht zonen en vier dochters. Goethe was 67, hoogbejaard voor begrippen in die tijd. Ze moet een flauwe afschaduwing zijn geweest van de muze die ze ooit voor Goethe was...(bronnen o.m. Wikipedia/Fembio)

Ruim een eeuw later liet Thomas Mann zich inspireren door de liefde tussen Charlotte Buff-Kestner en Goethe. In 1939 verscheen van hem Lotte in Weimar en het verhaal draait rond de latere ontmoeting in 1816, als Charlotte, een drieënzestigjarige weduwe op leeftijd, in Weimar arriveert. Ze is beroemder vanwege de rol die ze toebedeeld kreeg in de Werther, dan om haarzelf of haar vriendschap met Goethe, die overigens nog maar flauwtjes in haar is geïnteresseerd.


 

(Afbeelding boven: eerste druk van Lotte in Weimar bij Fischer Verlag, toen in Stockholm gevestigd. Afbeelding daaronder naar de nieuwe vertaling uit 2016 door Frank Schuitemaker, op basis van die van Tinke Davids)

Thomas Mann, die 64 jaar oud was toen zijn Lotte in Weimar verscheen, was ongetwijfeld geïnteresseerd in de vraag wat tijd doet met een mens: daar waar ooit hartstochten hoog opvlamden en zelfs konden leiden tot zelfmoord - deed de tijd alle emoties verflauwen. Maar ook moet Thomas Mann geweten hebben van de twee Charlottes in het leven van Goethe. En misschien maakte hij van deze twee één personage, waarbij hij zich afvroeg of de Charlottes van Goethe zijn hartstocht nog wel zouden hebben gewekt als ze wél bereikbaar waren geweest, als hij met andere woorden met een van de twee had kunnen trouwen. En zo maakte hij de cirkel rond van het thema in Die Leiden des jungen Werthers...


Er werd zelfs speciaal servies gemaakt, geïnspireerd op het beroemde boek van Goethe...


Portret van Goethe uit 1828 door Joseph Karl Stieler



  Goethe museum in Düsseldorf

Populaire posts van deze blog

Over de noodzaak van vrijheid - en meer in het Stedelijk & daarbuiten

Revolutie - in Rusland in oktober 1917 - de zogenoemde 'seksuele revolutie' in '68 in Europa - en meer wat zich in en na dat magische jaar voltrok - (niet te vergeten de Franse Revolutie eind achttiende eeuw) - de Beierse Revolutie van 1918 na het vertrek van keizer Wilhelm II - propageert vrijheid, het afwerpen van ketenen. Daar komt dan toch meestal een militante vorm van afgedwongen eenheid voor in de plaats...dat is de paradox van een revolutie...

Aldus beschouwend vanwege een expositie in het Stedelijk met de titel Freedom is recognized necessity. Onder meer voormalige Sovjet propagandamateriaal is te zien...



Binnen het spanningsveld tussen vrijheid en gebonden zijn ontstaat vaak kunst. Momenteel loopt er in het Stedelijk in Amsterdam een indrukwekkende expositie van Studio Drift waarin het gaat - voor zover je kan samenvatten waar kunstwerken "over gaan" - over natuur versus cultuur. De technologische ontwikkelingen zijn zó ver gevorderd, dat we veel in de…

Hedwig Pringsheim en Jawlensky

Op 28 februari 1912 noteerde Hedwig Pringsheim in haar dagboek:

Früh Massage, Brief an Mim, von Peter, in die Stadt. Nachmittag erst russische Invasion: die Werefkina, ihr Vetter Jeblenski u. der Tänzer Sacharow mit kleinem Fuss und grossem Maul, die die Sammlung besichtigten. Um 1/2 5 Ablösung durch die spanische Invasion: Urbina, Bunge u. Prof. Garnella y Alda aus Madrid, zu selbem Zweck, dann Tee u. lebhafte Unterhaltung spanisch-französisch-deutsch. Noch spät in die Mauerkircher Str. die Kinder sehr munter angetroffen, zufuss heim. Karten an Katja u. Kaete u. den morgigen Brief an Mim vorgeschrieben. Scene mit den 3 unverschämten Mädchen.

Met Jeblenski wordt de kunstschilder Alexej von Jawlensky bedoeld, (1864-1941), die in 1896 samen met zijn vriendin Marianne von Werefkin vanuit St. Petersburg naar München trok. Hier verwierf hij naam en faam in de kring rond Wassily Kandinsky, later rond Emile Nolde - een groep die zocht naar nieuwe uitdrukkingsvormen voor een nieuwe tijd - weg…

Beelden aan zee

Cynisme uit China en boekenlandschappen van Jan de Bie

Liep er in het Noord Brabants museum een expositie over moderne Chinese kunst uit de zogenoemde Sigg collection. Uli Sigg (1946) is een Zwitserse diplomaat, zakenman en kunstverzamelaar. Vanaf 1979 werkt hij in China, maar ook was hij Zwitsers ambasadeur in Noord-Korea en Mongolië. En dan gaat hij Chinese hedendaagse kunst verzamelen en meer...het levert een mooi panorama op van sommige gedurfde kunst in landen waar nog steeds strenge censuur wordt toegepast op literatuur en beeldende kunst. Veel moet dan ook "tussen de regels" worden gezien...maar er zat ook minder gelaagd werk tussen..






Was ik met de beeldend kunstenaar Jan de Bie die "thuis" is in het Noord Brabants museum. Hij heeft er een permanente expositie in de vorm van een muurschildering uit 2013 in een doorloopzaaltje. Een voorrecht om daar opnieuw weer even met hem te staan.







Jan de Bie had een periode een fascinatie voor historische bibliotheken, "boekenlandschappen" - hij maakte etsen van on…

Een mooi schrijversfeest

Tijdens het jaarlijkse internationale festival Winternachten in Den Haag, worden alweer bijna tien jaar op rij in deze vorm ter afsluiting de Jan Campertprijzen uitgereikt. (De prijzen zelf bestaan dit jaar 70 jaar) Mooie prijzen, waaronder een oeuvreprijs.  Het is ook weer traditiegetrouw een mooi schrijversfeest waarin schrijvers en boeken als het ware worden gevierd, maar dit niet zonder stil te staan bij de stand van zaken in de Nederlandse letteren.

Foto: Schrijver en literair criticus Arie Storm opende de middag


 Aad Meinderts 
Dit jaar was het Arie Storm die zijn licht liet schijnen op het huidige literaire landschap. Zijn boodschap was niet optimistisch gekleurd. Volgens hem verkeert de literatuur "in een crisis", mede doordat lezen en schrijven aan consumentisme ten onder dreigt te gaan...waarbij we moeten denken aan de invloed van social media en ander digitaal gebruiksgemak. Er zit, om kort te gaan, volgens Storm teveel kaf tussen het koren.

Niet uit het veld gesl…