Doorgaan naar hoofdcontent

Lotte in Weimar van Thomas Mann: gebaseerd op de twee Charlottes van Goethe?


Was ik in het Goethe-museum in Düsseldorf, waar ik een vitrine bewonderde met onder meer twee silhouetten van Charlotte von Stein, (1743-1827), en Goethe, (1749-1832). Charlotte, geb. von Schardt en gehuwd met Von Stein, was hofdame aan het hertogelijke hof van Weimar. In die hoedanigheid - zelf was ze van lagere adel - onderhield ze een persoonlijke vriendschap met hertogin von Hessen-Darmstadt. Goethe, als staatsman maar ook als wetenschapper, toneelschrijver, filosoof, dichter, romanschrijver en natuurvorser in Weimar nauw verbonden aan het hof aldaar, raakte diep van deze Charlotte onder de indruk. De twee leerden elkaar in 1775 kennen. Charlotte was toen 32 en moeder van een aardige schare kinderen, Goethe was 26.


Men kan rustig stellen dat de twee een geheime verhouding begonnen. En opnieuw was dit voor Goethe een onmogelijke, onbereikbare liefde, want Charlotte was immers getrouwd. Drie jaar daarvoor beleefde Goethe een andere onmogelijke liefde: die voor Charlotte Buff-Kestner. Ze was negentien en verloofd. In de achttiende eeuw was het verbreken van een verloving not done - het stond gelijk aan echtbreuk. De wanhoop vanwege deze onmogelijke liefde - volgens de overlevering waren er heftige scènes tussen Charlotte Buff en Goethe, met als uitkomst dat Goethe zich terughoudender moest opstellen - leidde tot de bestseller Die Leiden des jungen Werthers, waarvan de eerste druk in 1774 verscheen.


Een briefje van Goethe aan Charlotte von Stein


Er waren dus twee Charlottes belangrijk geweest in het leven van Goethe en allebei gingen ze de geschiedenis in als zijn grote liefdes. Boeiend is nu dat er in 1816 in Weimar een ontmoeting is geweest tussen Charlotte Buff-Kestner en Goethe. Charlotte Kestner was 63 en al 16 jaar weduwe, moeder van acht zonen en vier dochters. Goethe was 67, hoogbejaard voor begrippen in die tijd. Ze moet een flauwe afschaduwing zijn geweest van de muze die ze ooit voor Goethe was...(bronnen o.m. Wikipedia/Fembio)

Ruim een eeuw later liet Thomas Mann zich inspireren door de liefde tussen Charlotte Buff-Kestner en Goethe. In 1939 verscheen van hem Lotte in Weimar en het verhaal draait rond de latere ontmoeting in 1816, als Charlotte, een drieënzestigjarige weduwe op leeftijd, in Weimar arriveert. Ze is beroemder vanwege de rol die ze toebedeeld kreeg in de Werther, dan om haarzelf of haar vriendschap met Goethe, die overigens nog maar flauwtjes in haar is geïnteresseerd.


 

(Afbeelding boven: eerste druk van Lotte in Weimar bij Fischer Verlag, toen in Stockholm gevestigd. Afbeelding daaronder naar de nieuwe vertaling uit 2016 door Frank Schuitemaker, op basis van die van Tinke Davids)

Thomas Mann, die 64 jaar oud was toen zijn Lotte in Weimar verscheen, was ongetwijfeld geïnteresseerd in de vraag wat tijd doet met een mens: daar waar ooit hartstochten hoog opvlamden en zelfs konden leiden tot zelfmoord - deed de tijd alle emoties verflauwen. Maar ook moet Thomas Mann geweten hebben van de twee Charlottes in het leven van Goethe. En misschien maakte hij van deze twee één personage, waarbij hij zich afvroeg of de Charlottes van Goethe zijn hartstocht nog wel zouden hebben gewekt als ze wél bereikbaar waren geweest, als hij met andere woorden met een van de twee had kunnen trouwen. En zo maakte hij de cirkel rond van het thema in Die Leiden des jungen Werthers...


Er werd zelfs speciaal servies gemaakt, geïnspireerd op het beroemde boek van Goethe...


Portret van Goethe uit 1828 door Joseph Karl Stieler



  Goethe museum in Düsseldorf

Populaire posts van deze blog

Twee bekroningen: naar Idwer de la Parra - schrijver/beeldend kunstenaar/acteur en naar Alfred Birney - behalve schrijver met een lange staat van dienst ook musicus

De grootste bekroning op zaterdag 23 september door De Maatschappij der Nederlandse Letterkunde was de Henriëtte Roland Holstprijs voor Alfred Birney - waarmee eigenlijk niet alleen de prijs werd toegekend aan 'De tolk van Java', maar in wezen voor een boek, dat een weerslag is van een oeuvre dat hij in een periode van 30 jaar opbouwde. Hij refereerde hier zelf nog even aan in een reactie op een vraag van Jacqueline Bel, die hem interviewde, over de gelaagdheid in de roman, de stijl en vorm - de vermenging van feit en fictie. "Wil ik daarop antwoorden, moet ik college komen geven", aldus Birney. "Natuurlijk zit er ook dertig jaar schrijverschap in dit boek...."




Een mooie bekroning voor een auteur die door de Libris literatuurprijs eerder dit jaar zijn doorbraak beleefde naar het (hele) grote publiek. 'De tolk van Java' wordt nu al uitgeroepen tot de toekomstige klassieker binnen het canon van de Nederlandse moderne literatuur.

De schrijfcarrière va…

Thomas Mann in Noordwijk

Bijzondere zaken:
Een bijzonder uitgaafje door de kenner van historisch Noordwijk Peter Mulder:  aardige anekdotes over de drie zomers die Thomas Mann in Noordwijk verbleef, in 1939, 1947 en 1955.





Thomas Mann in Noordwijk aan zee

Drie zomers verbleven Thomas Mann en Katia in Noordwijk aan zee, in 1939, in 1947 - toen hij voor het eerst weer in Europa was - en in 1955, de zomer kort voor zijn overlijden op 12 augustus van dat jaar. Wie rondloopt op die plek: Grand hotel Huis ter Duin, waar een suite werd gereserveerd - aan "een kamer" deed Thomas Mann niet...begrijpt wat hem beviel in Noordwijk aan de Noordzeekust. 

Het landschap in de omgeving van  het Noord-Duitse Lübeck en vooral het nabijgelegen Travemünde aan de Oostzee, ademen in het klimaat en in de villabouw in het duingebied dezelfde sfeer. Huis ter Duin herinnerde hem vermoedelijk sterk aan het Kurhaus in Travemünde. Wie bovendien Thomas Mann wil leren kennen, moet naar de zee.













Speciaal zitje en aparte trap vanaf Huis ter Duin




De mondaine badplaats Noordwijk in de periode van Thomas Mann









Uitbundige meimaand in een park vol verrassingen

De meimaand ging zó uitbundig zonnig van start, dat een dagje Antwerpen beslist buiten moest worden doorgebracht. Wat is dan mooier om museumpark Middelheim te bezoeken, met een vaste en een wisselende collectie beelden. Er zitten verrassingen tussen. Bij een eerste blik denkt de toeschouwer misschien over bovenstaand beeld: dat is een vrolijk moment, dat gaat over vreugde. Het is een beeld van Rik Wouters, (1882-1915), en heet Het zotte geweld. Uitgelatenheid, kan dus 'los van remmingen' zijn, en daardoor gewelddadige trekjes krijgen...


Ingetogen is het 'Koning en koningin' uit 1952, '53 van Henry Moore


Wieland Forster - Grote badende, 1971

Een optische grap deze zeilboot...


En hier wordt de toeschouwer/wandelaar uitgenodigd om zélf wat binnen het kader wordt waargenomen in te vullen...


Drijven deze blokken of zijn ze verankerd?


Een dissonant in het landschap...iets lomps wat nieuwsgierig maakt eromheen te lopen

Mooi, dat (museum) park:

Museum Middelheim







Slenteren…

2016: het jaar met de eindeloze nazomer....een terugblik

Het jaar begon met een geweldig mooi schrijversfestival in Noordwijk waar ik een bijdrage in leverde: op een aantal historische locaties lazen schrijvers voor uit hun werk.


V.l.n.r. op de foto: Onno Blom, Jean Pierre Geelen, de wethouder cultuur van Noordwijk, Dorine Holman, de drijvende kracht achter het festival, de medewerkster van 'cultuurcafé Noordwijk', Kester Freriks, Elsbeth Etty, Jeroen Koch, Marjolein van Heemstra.





'Was ich noch zu sagen hätte' was het thema van de boekenweek in maart. In de Leidse bibliotheek sprak ik over de vaderrol van Thomas Mann.




Leiden vanaf het water...



Onthulling gevelsteen op een mooie zomerdag op de Leidse Hogewoerd van de oprichter van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde.




Een zomer ook waarin ik afscheid moest nemen van een dierbare vriendin: Teja Dichjans





Was ik in Spaarndam bij de expositie van tekeningen van Mathilde Renes, die haar leven bijhoudt in getekende dagboeken.



... En hield het niet op met nazomeren... strand…