Doorgaan naar hoofdcontent

Thomas Mann en Frans Masereel - een vriendschap en wederzijdse bewondering

La Jeunesse verscheen in 1948 

In Oostende is momenteel een overzichtsexpositie te bewonderen van de houtsnijder/graficus en beeldend kunstenaar Frans Masereel (1889-1972). Frank Goes, afkomstig uit Oostende, maakte mij opmerkzaam, temeer daar Masereel en Thomas Mann vriendschappelijke banden met elkaar onderhielden. Mann was een fan van met name de houtsneden van Masereel. Al in de jaren '20 hadden de twee contact en Thomas Mann kocht de houtsnede L'Adieu. Twee decennia en een wereldoorlog later vroeg Masereel aan Mann of hij het voorwoord wilde schrijven bij een verhaal in beelden: La Jeunesse. Mann stemde in. Hij werkte aan het voorwoord tijdens zijn verblijf in de zomer van 1947 in Huis ter Duin in Noordwijk aan Zee, een van zijn geliefde vakantieverblijven als hij vanuit Amerika een lezingentournee maakte door Europa. Op 22 augustus 1947 noteerde hij in zijn dagboek dat hij op het balkon het "Masereel-voorwoord" voltooide en het die avond voorlas aan Katia en aan Klaus, die "eergisteren" was aangekomen, dus de 20e. Klaus verbleef in die periode weer voor even in Amsterdam om de oude, vooroorlogse banden aan te halen en van daaruit logeerde hij een paar dagen bij zijn ouders in Noordwijk.

Boeiende ontdekking is dat dit voorlezen volgens het dagboek van Klaus een dag eerder plaatsvond, namelijk op 21 augustus. "Abends: Z. liest sein Masereel-Vorwort" is te lezen. (Klaus Mann, Tagebücher 1944-1949, edition Spangenberg, 1991). Wie had gelijk? Het verschil in datum onthult in ieder geval dat de dagboekaantekeningen niet altijd zo betrouwbaar zijn als we (willen) denken, maar ook dat er meestal een dag later aantekeningen werden gemaakt van de dag(en) ervoor, waardoor een vergissing snel was gemaakt. Mogelijk is ook dat Thomas Mann zijn gehoor twee avonden bezig hield met het Masereel-voorwoord. Voor hem was voorlezen als het ware "herlezen" en uitproberen binnen kleine kring. Een dag later las hij misschien (delen uit) de definitieve versie voor.

Klaus Mann ontmoette Masereel tussen '33 en '49 meerdere malen, onder meer in Parijs op 27 februari 1936 in Café de la Paix en in 1947 tussen Kerst en Oud en Nieuw in Zürich bij Emil Oprecht van Oprecht Verlag, waar La Jeunesse verscheen.

Fragment uit het voorwoord




Populaire posts van deze blog

Over de noodzaak van vrijheid - en meer in het Stedelijk & daarbuiten

Revolutie - in Rusland in oktober 1917 - de zogenoemde 'seksuele revolutie' in '68 in Europa - en meer wat zich in en na dat magische jaar voltrok - (niet te vergeten de Franse Revolutie eind achttiende eeuw) - de Beierse Revolutie van 1918 na het vertrek van keizer Wilhelm II - propageert vrijheid, het afwerpen van ketenen. Daar komt dan toch meestal een militante vorm van afgedwongen eenheid voor in de plaats...dat is de paradox van een revolutie...

Aldus beschouwend vanwege een expositie in het Stedelijk met de titel Freedom is recognized necessity. Onder meer voormalige Sovjet propagandamateriaal is te zien...



Binnen het spanningsveld tussen vrijheid en gebonden zijn ontstaat vaak kunst. Momenteel loopt er in het Stedelijk in Amsterdam een indrukwekkende expositie van Studio Drift waarin het gaat - voor zover je kan samenvatten waar kunstwerken "over gaan" - over natuur versus cultuur. De technologische ontwikkelingen zijn zó ver gevorderd, dat we veel in de…

Ontmoetingen tussen collega's en genres: jaarvergadering Lira & auteursbond

Jaarlijks terugkerend in juni is de jaarvergadering van de Lira & auteursbond. Ieder die publiceert heeft in ieder geval met de Lira te maken - de stichting die de leenrechtvergoedingen beheert en zich daarnaast op velerlei terreinen inzet voor auteursbelangen. De auteursbond verenigt literaire vertalers, schrijvers van proza en poëzie, scenarioschrijvers, de zogenoemde 'ondertitelaars' - degenen die de ondertitels maken bij films en televisieseries - educatieve auteurs en sinds kort ook de beroepsgroep van de misdaadauteurs.



Een grote bijeenkomst is dus een kruisbestuiving van schrijvers en vertalers van velerlei genres. Zo ontmoette ik deze keer in de Balie in Amsterdam Gerda van Wageningen, auteur van vele (historische) streekromans. Vergis u niet: het is een bijzonder graag gelezen genre, ze is een geliefd auteur!








Geanimeerd was het ook even met Antonia Bolweg en Pauline de Bok, een auteur die haar jachtdiploma haalde en daar een boek over schreef, wat nogal wat stof …

Over nut en noodzaak van regenwormen: prijzen en ereleden

Werd dit jaar in het literatuurmuseum de P.C. Hooftprijs uitgereikt aan Nachoem M. Wijnberg voor poëzie. Het juryrapport draagt de titel 'Pogingen het onbegrijpelijke te begrijpen' - ook wel: het moment in woorden proberen te vangen - het gaat in veel gevallen bij Wijnberg om de (schijnbaar terloopse?) waarneming én om een momentopname, een inval zoals in het gedicht Afspraak

'Ach jij, jij
kunt midden op een warme dag
een bad nemen.

Je bent vroeg opgestaan
om op tijd te komen
en je bent alweer terug.

Je hebt geluisterd,
soms met je ogen dicht,
maar niet in slaap.

In alle kleren die je aanhad
was het zo warm
en je wilde zo weinig mogelijk bewegen.

En straks, als
het avond is
drink je thee met wie je
dat afgesproken hebt,
half in de tuin, half ergens anders.'
(van: gedichten.nl)

In een ultra klein boekje van uitgeverij Pluim, dat vast een collectors item wordt, kon iedereen de  Laudatio door Roelof ten Napel, het juryrapport en het dankwoord nog eens nalezen.


Werd in deze bijeenkomst ee…

Max Liebermann - Berlijn - Noordwijk en Leiden: de Pringsheims en Lenbach

Schilderijen van boven naar beneden: Terras in Leiden, 1900 (vermoedelijk Leidse Hout), Restaurant 'De oude Vink' in Leiden, 1905 - (bij het toenmalige buiten De Vink) - foto van Scheveningen begin 20e eeuw - een inspiratiebron voor Liebermann - Stevenshofje Leiden 1889 - Duinen tijdens een storm bij Noordwijk aan zee Fascinerend hoe tijdslagen elkaar raken - momenteel is er in het Haagse Gemeentemuseum een grote overzichtsexpositie te bewonderen van Max Liebermann - 1847-1935. Hij werkte in verschillende stijlen en dat is in de expositie goed zichtbaar - van naturalisme naar meer realisme en dan weer impressionistisch - hij lijkt gevoelig te zijn geweest voor mode en toch ook steeds, al naar gelang een beeld op zijn netvlies, een eigen weg gekozen te hebben. Dat maakt het interessant.

Meteen gezocht in de dagboeken van Hedwig Pringsheim, de schoonmoeder van Thomas Mann. Liebermann leerde in 1879 in Venetië Franz von Lenbach uit München kennen. Lenbach was de overbuurman en p…

Thomas Mann en de Pringsheims - sporen in Leiden: de majolica verzameling van Alfred Pringsheim

De kunstverzameling van Alfred Pringsheim, de schoonvader van Thomas Mann, was wijd en zijn bekend. In het stadspaleis in de Arcisstrasse  waren niet alleen een indrukwekkende hoeveelheid schilderijen van oude - en eigentijdse meesters te bewonderen, waaronder Franz von Lenbach, Von Stuck, Defregger en Von Kaulbach - voor de wandschildering in de muziekzaal van Hans Thoma keerde Thomas Mann speciaal terug - maar ook was de verzameling Italiaans renaissance majolica aardewerk van Alfred Pringsheim internationaal bekend onder kunstkenners.

De beroemde kunsthistoricus Otto von Falke beschreef de verzameling in twee dikke boekwerken, die werden gedrukt in een oplage van 200 exemplaren bij de toenmalige Leidse uitgeverij A.W. Sijthoff. Het eerste deel verscheen in 1913, het tweede ontstond tussen 1914 en 1923.


Voor mijn onderzoek ging ik naar de Leidse universiteitsbibliotheek, afdeling bijzondere collecties, teneinde de boeken in mijn handen te kunnen houden. Dat gaf na alles wat ik intu…